۱۳۹۶/۱۰/۰۵

بیش از 90% دریاچه اورمیه خشک شده است

اومود اورمولو
بر اساس گفته‌های مدیر گروه آب و هواشناسی و استاد اقلیم شناسی دانشگاه تبریز بیش از ۹۰% دریاچه اورمیه خشک شده است.
"بهروز ساری صراف" در گفت‌وگوئی که با سایت دولتی خبرگزاری دانشجویان ایران داشته، اظهار کرده است که: طبق آمار منتشر شده در سایت شرکت آب منطقه‌ای استان آزربایجان غربی در ۲۴ آذر ماه، حجم آب موجود در دریاچه اورمیه برابر با یک میلیارد و ۶۶ میلیون‌متر مکعب بوده و این در حالی است که طبق میانگین دراز مدت ۳۰ ساله، میزان آب موجود در دریاچه باید برابر با ۱۶ میلیارد متر مکعب باشد! در عین حال او افزوده است: اعداد را بیش از حد برجسته نکنیم. دریاچه‌ اورمیه از فرم دریاچه خارج و تبدیل به بستر نمکی یا پلایا شده است. همه تلاش‌ها نیز برای جلوگیری از خیزش نمک است. ثابت نگه داشتن تراز دریاچه اورمیه آن هم زیر حد نرمال افتخار بزرگی نیست. 
مدیر گروه آب و هواشناسی و استاد اقلیم‌شناسی دانشگاه تبریز با بیان این‌که ۱۵ سال پیش برخی هشدار محققان و دانشگاهیان مبنی بر خشکی دریاچه‌ی اورمیه را سیاه‌نمایی خواندند، اظهار کرده: بی‌توجهی به هشدارها، نبود منشور محیط‌ زیست، جای خالی کرسی‌های آزاداندیشی در مسائل زیست محیطی، نبود حمایت ملی از محیط زیست و اجرایی نشدن قوانین و حمایت از برخی کارخانجات آلاینده به بهانه‌ی حمایت از تولید و اشتغال نتیجه‌ای جز تخریب محیط زیست ندارد.
مدیر گروه آب و هواشناسی و استاد اقلیم شناسی دانشگاه تبریز در بخش دیگری از سخنانش بی‌توجهی مسئولان ذی‌ربط نسبت به بحران خشکی دریاچه‌ی اورمیه و نبود قوانین مصوب برای کشاورزان و مردم، را به عنوان عواملی ذکر کرد که مردم خشکی دریاچه اورمیه را یک بازی خبری تلقی کنند. مسئولان به مردم نیاز دارند، از این‌رو می‌کوشند مردم را ناراحت نکنند. هیچ هشدار جدی و قانون تصویب شده‌ای در این‌باره وجود ندارد. علاقه‌ی مردم ما هم در شعار خلاصه شده و هیچ تغییر مثبت و موثری در مصرف آب و الگوی کشت توسط مردم و مسئولان دیده نمی‌شود!
هدررفت منابع آبی در حوزه کشاورزی 
تولید سالانه‌ی یک میلیون و ۲۰۰ هزار تن چغندرقند و تبدیل ۵۰۰ هزار هکتار از اراضی شیب‌دار به باغ از جمله سیاست‌های مدون در برنامه‌ی توسعه‌ی ششم است که بدون توجه به میزان آب مورد نیاز به احداث باغ و کشت چغندر تدوین شده و با توجه به این‌که اراضی موجود در حاشیه‌ی دریاچه‌ی اورمیه یکی از کانون‌های اصلی کشت چغندر با نیاز آبی فراوان است، اجرای این طرح، بحران خشکی را تشدید خواهد کرد. منابع آبی ما قانونی به هدر می‌روند. تا زمانی که بحران دریاچه‌ی اورمیه و کم‌آبی از سوی مسئولان جدی گرفته نشود، نمی‌توان از مردم انتظار داشت. با وجود چنین طرح‌هایی در برنامه‌ی ششم توسعه‌ مردم نیز بحران آب را جدی نمی‌گیرند و اگر محصولاتی با نیاز آبی زیاد کشت کنند، کار غیرقانونی انجام نداده‌اند، چون مجوز آن در برنامه‌ی توسعه‌ی کشور و از سوی مسئولان صادر شده است. مردم زمانی خود را موظف به اجرای قوانین می‌دانند که مسئولان را جدی و صادق ببیند. در عین حال با وجود منابع آبی محدود و بحران خشکی دریاچه اورمیه، نمایندگان هم وعده‌ی سدسازی به مردم می‌دهند. مردم این مغایرت در بیانات و قوانین مصوب را به وجود اهداف پنهان و سیاسی تعبیر می‌کنند.
آلودگی هوای شهرهای اطراف دریاچه اورمیه
بنا به باور بهروز ساری صراف رابطه‌ی معنی‌دار میان آلودگی هوای شهرهای هم‌جوار و خشکی دریاچه‌ اورمیه وجود دارد.‌ طبق مطالعات و مستندات علمی، بحران ریزگردها و خیزش نمکی علاوه‌بر استان‌ها، کشورهای هم‌جوار را نیز تحت‌تاثیر قرار می‌دهد. ریزگردها با ورود به لایه‌های فوقانی جو از طریق کانال هوایی تروپوسفر به استان‌های مجاور و حتی کشورهای همجوار و مناطق دور دست نیز منتقل شده و می‌تواند تبدیل به یک بحران بین‌المللی شود.
عدم اعتبار برای احیاء دریاچه اورمیه در بودجه سال 1397
نماینده مردم قوشا‌چای(میاندوآب)، سایین قالا(شاهین دژ) و تیکان تپه(تکاب) در مجلس ایران نیز طی گفتگویی که با خبرگزاری خانه ملت داشته است به سلسله عواملی که مسبب خشک شدن دریاچه اورمیه می باشند اشاره نموده است. وی توسعه باغات اطراف دریاچه اورمیه که آب فراوانی برای آنها مصرف می‌شود، سدهایی که در پی سوء مدیریت ایجادشده و میزان برداشت آب را افزایش داده و کاهش بارش باران از از جمله مهم‌ترین علل وضعیت کنونی دریاچه اورمیه نامیده است.
هاشمی با انتقاد از عدم تخصیص اعتبارات کافی برای احیای دریاچه اورمیه تصریح کرده است: بی‌تردید عدم توجه به وضعیت دریاچه اورمیه بحرانی فراگیر را ایجاد می‌کند، بنابراین باید در جهت پیشگیری از این بحران تامین اعتبارات لازم برای احیای دریاچه اورمیه در زمره اولویت‌های لایحه بودجه 1397 قرار می‌گرفت، و این در حالی است که عدم تامین اعتبارات این بخش یکی از نگرانی‌های مهم ستاد احیای دریاچه اورمیه بوده، تاجایی که بارها مسئولان آن اعلام کرده‌اند که منابع کافی برای احیای دریاچه اورمیه در اختیار آنها قرار نگرفته است.
اقدامات صورت گرفته برای احیاء دریاچه اورمیه
نماینده مردم قوشا‌چای(میاندوآب)، سایین قالا(شاهین دژ) و تیکان تپه(تکاب) در بخش دیگری از سخنانش به اقدامات مرتبط به احیاء دریاچه اورمیه از سوی دولت پرداخته وی می‌گوید: مجموعه اقداماتی که برای احیای دریاچه اورمیه پیش از این وعده داده شده بود، از سطح نگارش طرح روی کاغذ عبور نکرده است در عین حال یکسری اقداماتی هم که برای کاهش مصرف در بخش کشاورزی قرار بوده به صورت آبیاری تحت فشار انجام شود عمدتا به سرانجام نرسیده است، ما هم ‌اکنون به سمت تخریب و نابودی کامل دریاچه اورمیه پیش می‌رویم، بنابراین وضعیت دریاچه اورمیه نه تنها بهتر نشده، بلکه بدتر هم شده است.
تداوم کاهش بارش باران
بر اساس سخنان وزیر نیرو میزان بارش فصل پاییز در ایران ۲۵% کمتر از مدت مشابه سال گذشته و ۵۰% درصد کمتر از متوسط درازمدت بارش ها بوده است. کاهش 25% بارش پاییزی در حالیک می باشد که این میزان در حوزه آبریز دریاچه اورمیه از سوی مسئولین بیش از ۲۸% گزارش شده است. وی تصریح کرده که تا پایان فصل زمستان نیز پیش بینی می شود حدود ۱۵% درصد در بهترین حالت کمتر از سال گذشته بارش خواهیم داشت. کاهش میزان باران در حالی می باشد که بنا به سخنان عیسی کلانتری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، ۷۰% مشکلات ایران از آب بوده و کشور با بحران آب روبرو می باشد، به طوریکه اگر این روند ادامه یابد کشور با خطر خشکسالی و نابودی مواجه می‌شود.
فرسایش ۵۰% اراضی آزربایجان غربی
رئیس انجمن علوم خاک و دبیر دومین همایش بزرگداشت روز جهانی خاک در آزربایجان غربی اظهار داشته است که: ۵۰% اراضی آزربایجان غربی به خصوص منطقه جنوب استان تحت تاثیر فرسایش خاک هستند. بنا به سخنان وی دو و نیم برابر فرسایش جهانی فرسایش خاک در ایران وجود دارد و پنج برابر بودجه عمرانی ایران برای بهبود ساختار خاک به هدر می رود. باید اشاره کرد که تولید ۱ سانتی‌متر خاک نیاز به ۷۰۰ سال زمان  می باشد. 

۱۳۹۶/۰۹/۲۲

کاهش 21‌ سانتی‌متری تراز آب دریاچه اورمیه

اومود اورمولو
بر اساس سخنان مدیر کل دفتر استانی ستاد به اصطلاح احیاء دریاچه اورمیه در آزربایجان غربی، تراز آب دریاچه اورمیه 21 سانتی‌متر نسبت به مدت مشابه سال پیش کاهش یافته است.
فرهاد سرخوش در گفتگو با ایسنا تراز آب دریاچه اورمیه را در 21 آبان سال جاری 1270.29 متر بیان نموده که تزار دریاچه در سال گذشته در همین مدت 1270.50 متر ثبت گردیده است. در دیگر سو وسعت دریاچه اورمیه نیز در تاریخ 21 آبان سال جاری 1747.11 کیلومترمربع گزارش شده که این میزان در مدت مشابه سال گذشته 2001.61 کیلومترمربع گزارش شده بود. حجم آب دریاچه اورمیه نیز در 21 آبان سال جاری 1.08 میلیون مترمکعب ثبت شده که در مدت مشابه سال گذشته 1 میلیارد و 47 میلیون مترمکعب گزارش شده بوده. بنا به سخنان مدیر دفتر استانی ستاد به اصطلاح احیای دریاچه اورمیه میزان بارندگی نیز بنا به مدت مشابه سال گذشته با کاهش 28% مواجه شده است. 
توسعه کشت چغندرقند خلاف مصوبات طرح احیاء دریاچه اورمیه
مدیر کل دفتر مدیرت منابع آب حوضه‌های آبریز دریای خزر و دریاچه اورمیه طی مصاحبه‌ای که با سایت وزارت نیرو انجام داده در آن به شکست برنامه‌های سازمان در "حوضه بهینه‌سازی مصرف آب" و همچنین "تغییر الگوی کشت منطقه" اذعان نموده، بنا سخنان سید مرتضی موسوی هیچ یک از دو مورد یاد شده محقق نشده است. وی در بخشی از سخنانش از توسعه زمین‌های زیرکشت و تبدیل اراضی زراعی به باغی در حوضه دریاچه اورمیه علارغم مصوبات متعدد دستگاه‌های دولتی پرده برداشته است. وی از آسیب توسعه کشت و احداث کارخانه چغندرقند در حوزه آبریز دریاچه اورمیه بر مصوبات دولت و همچنین عدم فراهم شدن زیرساختهای کاهش مصرف آب در این حوزه انتقاد کرده است. 
مدیر کل دفتر مدیریت منابع آب حوضه‌های آبریز دریای خزر و دریاچه اورمیه با بیان اینکه تولید محصولات کشاورزی با معیشت مردم و مباحث اجتماعی گره خورده است، افزود: تا زمانی که درآمد و ارتزاق مردم و معیشت مردم از این طریق است و این محل درآمد اصلاح نشود عملاً در طرح احیای دریاچه اورمیه موفقیت چندانی حاصل نخواهد شد؛ زیرا مباحث زیست محیطی حوضه آبریز دریاچه اورمیه با مباحث اقتصادی و اجتماعی گره خورده و تا زمانیکه آن دو رکن اصلاح نشود، عملاً آب مازادی وجود نخواهد داشت تا به دریاچه اورمیه اختصاص یابد. در مصرف آب در حوضه آبریز دریاچه اورمیه بیش از توان و ظرفیت این حوضه، آب مصرف می‌کنیم و برای اصلاح این روند نیاز به بازسازی مسائل اجتماعی، اقتصادی و معیشتی مردم داریم تا از این راه بتوانیم دریاچه اورمیه را احیا کنیم. موسوی با یادآوری اینکه ظرفیت منابع آبی حوضه دریاچه اورمیه بسیار محدود بوده و باید مطابق با ظرفیت موجود، حق آبه دریاچه اورمیه و میزان مصارف بخش شرب، صنعت و کشاورزی و خدمات تعیین شود تا به تعادل نسبی برسیم. 
وی در بخش دیگری از گفتگو حمایت دولت در اجرای پروژه‌های خاک و کشاورزی و آب و مدیریت منابع آبی، بهینه سازی و کاهش مصرف، اهتمام بیشتر در انسداد چاه‌های غیر مجاز، جلوگیری از اضافه برداشت چاه‌های مجاز، جلوگیری از برداشت‌های غیر مجاز از منابع آب سطحی، تغییر الگوی کشت حوضه آبریز دریاچه اورمیه، اجرای پروژه‌هایی که باعث کاهش مصرف در زمین شده و سبب صرفه جویی در آب بخش کشاوری می‌شوند را به عنوان پیشقدمهای جهت تحقق اهدفا سازمان معرفی نموده است.
عیسی کلانتری: آب در ایران از مرحلبه بحران گذشته
عیسی کلانتری در همایش روز جهانی خاک با اشاره به مصرف نادرست از منابع آب در ایران از مرحله بحرانی آب و فرسایش خاک خبر داده است. رئیس سازمان حفاظت از محیط زیست نیز با تائید ورشکستی ایران در بحث آب سخن از موقعیت مشابه ایران در بحث خاک نموده است. وی با نکوهش سیاست‌های تشویق ازدیاد جمعیت در ایران اظهار داشته "هی نگوییم ما کشور بزرگی هستیم و می‌توانیم جمعیت بیشتری داشته باشیم، منابع غذایی ما محدود است. باقیمانده نیازمان را باید وارد کنیم و در صورتی که قصد افزایش جمعیت داریم این افزایش جمعیت باید منوط به واردات باشد.

۱۳۹۶/۰۹/۲۰

سیاست ترویج کاشت چغندر قند به بهای خشک کردن دریاچه اورمیه

اومود اورمولو
چند وقت پیش بود که اسمعیل کریم‌زاده به عنوان رئیس سازمان جهاد کشاورزی آزربایجان غربی در گفتگوئی با خبرگزاری‌ دولتی تسنیم از جایگاه نخست آزربایجان غربی در تولید محصول به اصطلاح استراتژیک چغندر قند در سال جاری خبر داد. سالانه بیش از 800 هزار هکتار زمین کشاورزی در آزربایجان غربی زیر کشت انواع محصولات زراعی می رود.
بنا به سخنان کریم‌زاده هر ساله 5 میلیون و 500 هزار تن چغندر قند در ایران تولید می گردد که 1 مییلون و 900 هزار تن تنها در آزربایجان غربی تولید می‌شود که این میزان 35% کل چغندر قند تولید شده در ایران را تشکیل میدهد. کریم‌زاده در بخش دیگری از سخنانش نیز به تولید 1 میلیون و 200 هزار تن سیب که برابر با 37% کل سیب تولیدی از مجموع 3 میلیون و 300 هزار تنی سیب ایران در آزربایجان غربی خبر داد. بنا به اظهارنظرهای رئیس سازمان جهاد کشاورزی آزربایجان غربی 80 تا 85% کل آب موجود در استان آزربایجان غربی در بخش کشاورزی استان به مصرف می رسد. 
محصول استراتژیک به چه بهائی؟ 
نخست باید از رئیس سازمان جهاد کشاورزی آزربایجان غربی اساس تعریف یک محصول کشاورزی به عنوان "محصول استراتژیک" را پرسید یا به عبارت صحیح‌تر بر اساس کدام معیار معقولی کشت چغندرقند به عنوان یک محصول فوق‌العاده آب‌بر در منطقه‌ای که با بحران شدید آب در حد آلارم مواجه می‌باشد به عنوان محصول استراتژیک تلقی ‌میگردد؟ بر اساس گزارش بارش استان آزربایجان غربی در سال آبی 96-95 امسال نیز روند کاهش بارندگی نسبت به سالهای گذشته ادامه داشته است به طوریکه در سال آبی 96-55 نسبت به سال قبل دریاچه اورمیه با کاهش 38% و نسبت به میانگین بلند مدت با کاهش 22% بارندگی مواجه بوده است. بی‌تردید در کنار آمار و ارقام رسمی، اهالی غرب آزربایجان و الخصوص اورمیه خود بهتر شاهد کاهش میزان بارندگی بوده‌اند به طوریکه علارغم اتمام ماه آخر پائیز شاهد بارش باران سوای بارش ناچیز در اورمیه نبوده‌ایم در حالیکه میزان تبخیر آب به قوت خود باقی بوده است.
سیاست ترویج کاشت چغندرقند در آزربایجان غربی
با توجه به ذهنیت مسئولین بالادست در ثبت رکود چغندرقند به بهاء خشکانیدن دریاچه اورمیه بی‌دلیل نیست که طی چند سال گذشته شاهد افزایش روز افزون کاشت چغندر قند، این محصول آب‌بر در آزربایجان غربی میباشیم به طوریکه علارغم وجود منع کوپن قرارداد از سوی کارخانه قند اورمیه در سال جاری امسال نیز متاسفانه کشاورزان منطقه به هر نحو و شیوه‌ای هزاران هکتار از زمینهای زراعی منطقه را بدون قرارداد مستقیم با کارخانه قند اورمیه به کاشت چغندرقند اختصاص دادند چونکه با تشویق دولت و مسولین جهاد کشاورزی کارخانه قند اورمیه امسال نیز به مانند چند سال گذشته اقدام به خرید نقدی چغندر قند از کشاورزان نمود و سیاست یاد شده بی‌تردید در سال پیش‌رو نیز سبب افزایش کاشت سطح زیر کشت چغندر قند در منطقه خواهد شد در حالیکه تمامی زمین‌های منطقه با آبیاری سنتی که راندمانی تنها زیر 30% دارد آبیاری گردیده وخواهد شد و این یعنی اتلاف بیشتر آب. فراموش نکنیم که علارغم تسریع روند خشک شدن دریاچه اورمیه سطح زیر کشت زمین‌های کشاورزی درطی 20 سال گذشته به 180 هزار هکتار یعنی دوبرابر افزایش یافته است در حالیکه در همین مدت شاهد کاهش آب و الخصوص مصرف منابع آب زیرزمینی بوده‌ایم. 
بی‌برنامگی مسئولین و عدم مدیریت 
در کنار رکورد کاشت چغندرقند در آزربایجان غربی همانطور که در سطور بالا نیز ذکر شد این خطه شهیدپرور رکورد تولید سیب ایران را نیز به خود اختصاص داده است. متاسفانه عدم وجود کارخانه‌های مدرن و متعدد آب‌میوه‌گیری، سردخانه‌های مجهز، صنایع بسته‌بندی و ...در سطح اورمیه و آزربایجان غربی سبب می شود که بخش عمدی از سیب تولیدی به ضایعات تبدیل گردیده و به عنوان خوراک دام‌ها در منطقه بکار رود که کارشناسان کشاورزی سهمی حدود یک‌پنجمی را به عنوان اتلاف سیب ذکر می‌کنند. در حالیکه می‌بایست و می‌توانست دولت بجای اختصاص وام‌های کشاورزی میلیاردی در بخش زیرساخت‌های سوریه، دولت با اختصاص همین مقدار سرمایه‌گذاریهای زیرساختی در اورمیه و منطقه آزربایجان غربی به کاهش بیکاری، ترویج صنعت، افزایش صادارت، جلوگیری از به هدر رفت این حجم از محصول کشاورزی و ... یاری رساند.
متاسفانه مسئولین سازمان جهاد کشاورزی استان در اورمیه نیز علارغم بودجه‌های میلیاردی و هزاران کارمند هیچ کار مثبتی اعمم از تجزیه و تحلیل زمین‌های زیرکشت برای بازدهی بیشتر و کاهش منابع آب، متناسب نمودن محصولات کاشت با شرایط اکولوژیک منطقه، ترویج آبیاری قطره‌ای و مدرن، برنامه‌ریزی برای تغییر الگوی آبیاری و ... به استثنای توزیع یکی و دوبار کود در سال به هیچ کار مثبتی مباردت نمی‌ورزند و هر شخصی که گذرش یک بار به سازمان جهاد کشاورزی استان در اورمیه بیافتد به راحتی مشاهده خواهند نمود که بیش از 90% کارمندان در زمان اداری با استفاده از اینترنت رایگان اداره در تلگرام و یا مشغول وب(ول)‌گردی‌ در شبکه‌های اجتماعی‌اند. البته نباید فراموش کرد که مسولین بالادست کشوری نیز سوای اختصاص بودجه به این سازمان حجیم و به درد نخور وظیفه‌ای را به آن محول نمی‌کنند تا بازدهی را شاهد باشیم. 
خلاصه اینکه با مسائل یاد شده شاهد تسریع روند خشکاندن دریاچه اورمیه و افزایش نقش انسانی در این روند مواجهیم.