خشکسالی شدید در 59% از مساحت آزربایجان غربی

اومود اورمولو

بر اساس سخنان رئیس اداره تحقیقات هواشناسی آزربایجان غربی، استان با مشکل انباشت خشکسالی مواجه بوده و به سبب کاهش بارش برف در سال گذشته از نظر دخایر برفی آزربایجان غربی در وضعیت مطلوبی بسر نمی‌برد.

آمارهای رسمی از کاهش 78% حجم آب معادل برف نسبت به سال گذشته در ایران خبر می‌دهد که این به معنای مشکل در تامین آب رودخانه ها در تابستان می باشد. علارغم افزایش میزان بارش باران در حوزه آبی دریاچه اورمیه به سبب عدم مدیریت منابع آبی، بارشها مهار و ذخیره نگردیده است. آزاد توحیدی در گفتگویی که با سایت دولتی ایسنا داشته با اشاره به درصد مساحت تحت تاثیر خشکسالی آزربایجان غربی بر اساس شاخص spei اظهار داشته:

در یک دوره یک ساله تا پایان فروردین 1397؛ بیش از 59% درصد مساحت آزربایجان غربی تحت تاثیر خشکسالی شدید، 33% مساحت استان دچار خشکسالی متوسط و 7% از خشکسالی بسیار شدید رنج می برد.

آمارهای رسمی ناشی از بارش 374.3 میلی‌متری میزان باران در آزربایجان غربی طی سال زراعی جاری می باشد که این میزان در مقایسه با مدت مشابه سال قبل 41% افزایش یافته است. افزایش میزان بارندگی به معنای نبود خشکسالی در آزربایجان غربی نبوده است به طوریکه شدیدترین خشکسالی در آزربایجان غربی در شهرستان شوط با 62% خشکسالی ثبت گردیده است. در دیگر سو 2.6% مساحت شهر اورمیه نیز دچار خشکسالی بسیار شدید، 65% تحت خشکسالی شدید و 2.4%تحت خشکسالی متوسط بوده است.

علارغم وضعیت آبی ذکر شده متاسفانه به سبب سیاستهای تشویقی کارخانجات چغندرقند در حوزه‌ آبی دریاچه اورمیه بنا به مشاهدات میدانی اینجانب به مانند سال پیش امسال نیز با رشد چشمگیر کاشت محصول آب‌بر چغندرقند مواجه می‌باشیم، به طوریکه به احتمال بسیار زیاد رکورد سال پیش کشت چغندرقند امسال شکسته خواهد شد. در حالیکه سازمان عریض و طویلی به مانند جهاد کشاورزی با بودجه‌ کلان می توانست برنامه‌ای مدون جهت کاهش محصولات آب‌بری به مانند چغندرقند را برنامه‌ریزی و تدوین کنند که به مانند سالهای گذشته اینگونه نبوده است و مسئولیت این سازمان طویل به پرداخت کود به شرکتهای خصوص در چند نوبت منحصر گردیده است.

عدم زیست آرتمیای زنده در دریاچه اورمیه

شوری مطلوب برای زیست آرتمیا 150 گرم در لیتر است که اکنون به سبب غلظت بیش از حد نمک در دریاچه اورمیه زیست آرتمیای بالغ و زنده در دریاچه ممکن نیست. تراز فعلی دریاچه اورمیه 1270.88 سانتی‌متر می باشد و با ورود به فصول گرم سال شاهد افزایش تبخیر و شروع روند کاهش دوباره سطح آب دریاچه اورمیه خواهیم بود. نیاز ایران به آرتمیا سالیانه حدود 30 تا 50 تن می باشد که به سبب خشکاندن دریاچه اورمیه، بخشی از این حجم که توسط دریاچه اورمیه تامین می شد نیز از طریق واردات جبران میگردد. 

آمارها حکایت از خشک شدن بیش از 90% دریاچه اورمیه می باشد که بنا به نظر بسیاری از فعالان بی‌طرف محیط زیست سیاست سدسازی بدون در نظر گرفتن حق‌آبه دریاچه اورمیه، افزایش سطح زیر کشت، افزایش جمعیت و... از مهمترین علل خشک شدن دریاچه اورمیه می باشند.

عدم تاثیر بارش‌های اخیر بروی روی تراز دریاچه اورمیه

اومود اورمولو

بنا به سخنان خلیل ساعی بارش‌های چند روز گذشته در حوزه آبریز دریاچه اورمیه تاثیری بر روند خشک شدن دریاچه اورمیه نداشته است.

دبیر ستاد به اصطلاح احیاء دریاچه اورمیه در آزربایجان شرقی تراز سال گذشته دریاچه اورمیه را 1270.98 سانتی‌متر و تراز فعلی را 1270.76 سانتی‌متر ابراز نمود که با توجه به آمار رسمی تراز فعلی دریاچه اورمیه در قیاس با مدت مشابه سال گذشته با کاهش 22 سانتی‌متری مواجه می‌باشد.

در دیگر سو وی از تامین 45% اعتبارات احیاء دریاچه اورمیه در سال گذشته خبر داد و در عین حال از عدم وجود برنامه‌ی اجرایی برای دریاچه اورمیه در بدوجه سال 1397 نیز سخن گفت. 

کاهش تراز آب دریاچه اورمیه در حالی صورت میگیرد که بنا به آمارهای رسمی دولتی تنها استانهای آزربایجان غربی، آزربایجان شرقی و کردستان فقط طی ماههای گذشته دارای تراز بارش مثبت بوده‌اند ولی علارغم تراز مثبت بارشها در 3 استان یاد شده تاثیری بر روند کاهش سطح آب دریاچه اورمیه نداشته است. متاسفانه علارغم روند کاهش تراز آبی دریاچه اورمیه شاهد افزایش کشت چغندرقند به عنوان محصولی بسیار آب‌بر در حوزه آبی دریاچه اورمیه می باشیم به طوریکه آزربایجان غربی سال گذشته بزرگترین تولید کننده چغندرقند در ایران بود و بنا به آمار میدانی راقم این سطور به سبب سیاستهای تشویقی دولت و کارخانجات چغندرقند امسال نیز با افزایش محسوس کاشت چغندرقند مواجه میباشیم.  

سیاست سدسازی، توسعه زمینهای زیرکشت، افزایش جمعیت، سیستم‌های آبیاری قدیمی، ساخت میانگذر تبریز-اورمیه، کاهش باران، خشکسالی و... از جمله مهمترین عللی می باشند که کارشناسان بی‌طرف محیط زیست به عنوان عوامل تعیین کننده انسانی در خکشاندن دریاچه اورمیه یاد می کنند. 

انتقاد نماینده اورمیه از افزایش اراضی کشاورزی در حوزه آبی دریاچه اورمیه

بر اساس سخنان ه.ب یکی از نمایندگان اورمیه طرح طوبا و طرح توسعه‌ی کشاورزی گسترده که سبب بسط اراضی کشاورزی در حوزه آبی دریاچه اورمیه گردیده، بر شرایط فعلی دریاچه اورمیه موثر بوده است.

وی با بیان اینکه متاسفانه برای اختصاص حق‌آبه دریاچه اورمیه اقدام موثری از سوی مسئولان صورت نگرفته است، از عدم وجود همت و اراده قوی در دولتمردان برای حق‌آبه دریاچه اورمیه انتقاد کرد. 

تنها از ابتدای روی کار آمدن حسن روحانی 414 هکتار از اراضی ملی فقط در آزربایجان غربی برای اجرا طرح‌های کشاورزی واگذار شده است. متاسفانه آمار دقیقی از مقیاس و روند افزایشی زمینهای تحت کشت از اول انقلاب تا به اکنون در دست نیست. در دیگر سو بنا به آمار رسمی طی چندین سال گذشته شاهد افزایش سطح زیر کشت محصولاتی آب‌بر به مانند چغندر قند بوده‌ایم که نه تنها هیچ صرفه اقتصادی نداشته و محصولی استراتژیک نیست بلکه سبب اصراف بیش از حد آب گشته است. 

آمارهای رسمی حاکی از خشک شدن بیش از 90% دریاچه اورمیه می باشد، کارشناسان بی‌طرف محیط زیست سیاست سدسازی را مهمترین عامل انسانی در خشکاندن دریاچه اورمیه معرفی می نمایند، در کنار سیاست سدسازی حفرچاه‌ها، توسعه زمینهای تحت کشت، سیستم آبیاری سنتی، پل میانگذر دریاچه اورمیه و ... از جمله عوامل مهم شمرده می شوند. بسیاری از نمایندگان فعلی اورمیه که به سبب مسائل پوپولیستی اکنون در قامت به اصطلاح ناجی دریاچه اورمیه ظاهر شده‌اند خود در توسعه سیاست سدسازی در حوزه دریاچه اورمیه نقشی اساسی داشته‌اند. 

دریاچه اورمیه دیگر احیاء نمی‌شود

بر اساس گفته‌های پدر کویرشناسی در ایران دریاچه اورمیه را هیچ چیزی خشک نکرده مگر خود انسان. پرویز کردوانی در مصاحبه با روزنامه آفتاب یزد از عدم احیاء دوباره دریاچه اورمیه سخن گفته و در عین حال سدسازی در اطراف دریاچه اورمیه، به علاوه حفر چاه‌های متعدد را مهمترین عامل در خشک شدن دریاچه اورمیه معرفی کرده است.

کاهش 8 سانتی‌متری تراز آبی دریاچه اورمیه

اومود اورمولو

بر اساس سخنان مدیر استانی احیاء دریاچه اورمیه در آزربایجان غربی تراز دریاچه اورمیه نسبت به مدت مشابه در سال گذشته با کاهش 8 سانتی‌متری مواجه می‌باشد.

فرهاد سرخوش در گفت و گو با سایت دولتی ایسنا تراز فعلی دریاچه اورمیه را 1270.74 سانتی‌متر عنوان کرد که این میزان در قیاس با مدت مشابه در سال گذشته کاهش 8 سانتی‌متری را نشان می‌دهد.

علارغم افزایش بارش‌ها در حوزه آبی دریاچه اورمیه، فصل بارش و رهاسازی آب سرریز سدها شاهد روند کاهشی تراز آبی دریاچه اورمیه و تراز منفی می باشیم که نشان از بی‌اعتنائی مسئولین دولتی به مسئله احیاء دریاچه اورمیه و جلوگیری از تخریب آن می‌باشد.  آمار و ارقام دولتی حاکی از رهاسازی تاکنون 9.5 میلیون مترمکعب آب به سمت دریاچه اورمیه می‌باشد که با نگرشی به آمار و ارقامی رسمی ارائه شده می توان اذعان نمود که این میزان از رهاسازی آب نیز نتوانسته روند کاهشی تراز آب دریاچه اورمیه را به حالت ثبات درآورد. دولت حسن روحانی که در زمان انتخابات با وعده احیاء دریاچه اورمیه، تاسیس فرهنگستان زبان و ادب ترکی و آموزش زبان مادری در مناطق ترک‌نشین الخصوص غرب آزربایجان به پروپاگاندای انتخاباتی می پرداخت سوای شعارهای دهن‌پرکن و پوپولیستی تاکنون اقدام عملی جهت احیاء دریاچه اورمیه و هیچ کدام از شعارهای یاد شده انتخاباتی اقدامی ننموده است. کارشناسان بی‌طرف محیط زیستی مهمترین عامل در خشکاندن دریاچه اورمیه را سیاست سدسازی بدون در نظر گرفتن حق‌آبه دریاچه اورمیه معرفی می‌نمایند.  

خشکاندن دریاچه اورمیه و کاهش مهاجرت پرندگان به تالابهای آزربایجان غربی 

رئیس اداره نظارت بر حیات‌وحش کل حفاظت از محیط‌زیست آزربایجان غربی خشک شدن دریاچه اورمیه را از دلایل کاهش مهاجرت پرندگان به تالاب‌های آزربایجان غربی عنوان کرد. 

امید یوسفی در گفت و گو با ایسنا اظهار داشت، دریاچه اورمیه در دهه‌های 70 و 80 بدلیل شرایط زیستی متنوع جزء زیستگاه مهم برای پرندگان مهاجر بود که کاهش آب دریاچه اورمیه و روند خشکی آن باعث کاهش پرندگان مهاجر در تالابهای استان آزربایجان غربی شده است. آمارها حاکی از زیست 65% تنوع پرندگان ایران در غرب آزربایجان می باشد. نقش دریاچه اورمیه که میزبان اغلب پرندگان مهاجر بود را اکنون دریاچه وان ترکیه بر عهده گرفته است. آمارها حاکی از خشکاندن بیش از 90% دریاچه اورمیه می باشد.

کاهش 23 کیلومتری وسعت دریاچه اورمیه طی 1 سال

اومود اورمولو

علارغم وجود بارندگی‌های ماه‌های گذشته و رهاسازی بخشی از آب سدها به سوی دریاچه اورمیه باز شاهد روند کاهش وسعت دریاچه اورمیه می‌باشیم به طوریکه بر اساس آمار رسمی وسعت دریاچه اورمیه در مقایسه با سال قبل همین موقع 22.91 کیلومترمربع کاهش یافته است. 

تراز کنونی دریاچه اورمیه 1270.74 متر بیان شده است که رقم یاد شده در اول مهرماه 1396 در حدود 1270.31متر ثبت گردیده بود. تراز سطح دریاچه اورمیه نسبت به سال قبل 2 سانتی‌متر و نسبت به میانگین دراز مدت 3.93 سانتی‌تر کاهش داشته است. 

ادامه روند کاهش وسعت دریاچه اورمیه در حالی صورت گرفته که بر اساس امارهای رسمی در سال آبی جاری تا روز 14 فروردین بارشهای حوضه آبریز دریاچه اورمیه با افزایش 25.8% نسبت به مدت مشابه سال قبل مواجه بوده است. 

تداوم کاهش وسعت دریاچه اورمیه علارغم افزایش بارشها در منطقه و قرار گرفتن در فصل بارش ناشی از عدم وجود برنامه مدون دولت برای احیاء دریاچه اورمیه و تداوم گفتمان پوپولیستی مسئولن امر می‌باشد. 

تداوم سیاست سدسازی

علارغم تاثیرات مخرب سیاست سدسازی در ایران بر روی محیط زیست الخصوص خشکاندن دریاچه اورمیه که میزبان نزدیک به 73 سد بزرگ و کوچک می باشد، وزیر نیرو در ایران از بهره‌برداری 13 سد جدید در سال 1397 خبر داده است. در حالیکه علت سیاست سدسازی در ایران تامین آب زمینهای کشاورزی بیان میگردد آمارهای کارشناسان بی‌طرف و غیردولتی محیط زیست ناشی از آن هست که تنها 10% آب پشت سدها در حوزه کشاورزی بکار بسته می شود. سدسازی در ایران دارای منافع و رانت‌های بسیاری برای پیمانکاران و مدیران دولتی می باشد و بدون نگرش به آثار سوء آن در محیط زیست سالهاست شاهد تداوم سیاست ورشکسته سدسازی در ایران میباشیم. بنا به آمار وزارت نیرو بیش از 1.041 سد در ایران وجود دارد. در عین حال بیش از 90% آب در ایران به مصرف بخش کشاورزی می رسد در حالیکه به گواه آمارهای دولتهای بسیاری از محصولات کاشته شده به هیچ وجه صرفه اقتصادی ندارند.  

بر اساس آمارهای رسمی طی سالهای گذشته  نزدیک به 90 درصد دریاچه اورمیه خشکانده شده است.