کاهش 52 سانتی‌متری تراز آب دریاچه‌ی اورمیه

اومود اورمولو

بر اساس خلاصه‌ وضعیت دریاچه‌ی اورمیه که ازسوی شرکت آب منطقه‌ای آزربایجان غربی منتشرشده است، تراز آب دریاچه اورمیه در مقایسه با سال پیش همین موقع با کاهش 52 سانتی‌متری مواجه می‌باشد.‌  

وسعت دریاچه اورمیه نیز 3543.00 کیلومترمربع بیان شده که در سال پیش 3749.00 مترمکعب ثبت گردیده بود. به عبارت ساده‌تر وسعت دریاچه‌ی اورمیه از پارسال 206 کیلومترمربع کاهش یافته است.

بنا به آمار رسمی غیرقابل استناد، حجم آب دریاچه‌‌ی اورمیه نیز در تاریخ 21 اردیبهشت 1400 حدود 5.12 میلیارد مترمکعب بیان شده که این میزان در سالپیش همین موقع 6.91 میلیارد مترمکعب ثبت گردیده بود. به عبارتی از پارسال شاهد کاهش 1.79 میلیارد مترمکعبی حجم آب دریاچه‌ی اورمیه بوده‌ایم.

کارشناسان بی‌طرف محیط‌زیست سیاست سدسازی بدون احتساب حق‌آبه‌ی دریاچه اورمیه، افزایش دوبرابری سطح زیر کشت، افزایش دوبرابری جمعیت، کاشت محصولات آب‌بری همچون چغندرقند در آزربایجان، سیستم آبیاری سنتی که سببهدررفت بیش از 70% آب می‌شود و ...را از جمله مهمترین عوامل خشکاندن دریاچه اورمیه معرفی می‌کنند.    

کاهش 48 سانتی‌متری تراز آب دریاچه‌ی اورمیه

اومود اورمولو

بر اساس سخنان سرپرست شرکت آب منطقه‌ای آزربایجان غربی، تراز آب دریاچه‌ی اورمیه 48 سانتی‌متر کاهش یافته است.

تراز کنونی دریاچه اورمیه 1271.39 می‌باشد که این میزان در مدت مشابه سال گذشته 1271.87 بود، به عبارت ساده‌تر ما شاهد کاهش 48 سانتی‌متری تراز آب دریاچه اورمیه می‌باشیم. 

بر اساس آمار رسمی وسعت دریاچه اورمیه در حال حاضر نیز 3526 کیلومتر مربع می‌باشد که این میزان در مدت مشابه سال گذشته 3732 کیلومتر مربع بود.

حجم آب فعلی دریاچه‌ی اورمیه 5 میلیارد و 150 میلیون مترمکعب بیان ‌گردیده است. مقایسه‌ی آمار رسمی در مدت مشابه سال گذشته بیانگر رقم 6 میلیارد و 800 میلیون مترمکعبی می‌باشد.    

از ابتدای سال سال جاری 275.1 میلی‌متر بارندگی در حوزه‌ی آبی دریاچه اورمیه ثبت گردیده است که این میزان در سال پیش 357.9 میلی‌متر بوده و مقایسه‌ی ارقام بیانگر کاهش 23% میزان بارندگی در حوزه‌ی آبریز دریاچه‌ی اورمیه می‌باشد. 

کارشناسان بی‌طرف سیاست سدسازی بدون احتساب حق‌آبه‌ی دریاچه اورمیه، توسعه‌ی دوبرابری میزان کشت، افزایش دو برابری جمعیت، تشویق به کاشت محصولات آب‌بری همچون چغندرقند، سیستم آبیاری سنتی و ... را جزء مهمترین دلایل خشکاندن دریاچه اورمیه معرفی می‌نمایند.

خشکسالی در آزربایجان غربی

اومود اورمولو

بر اساس سخنان مدیر کل هواشناسی آزربایجان غربی، بارشها در استان نسبت به سال زراعی گذشته بیش از 27% کاهش داشته است.

حبیب عبدلی در گفت و گویی که با سایت دولتی ایسنا داشته است مجموع بارندگی سال زراعی جاری در آزربایجان غربی تا تاریخ 28 فروردین را 205.9 میلیمتر عنوان کرده است که این میزان نسبت به بلند مدت 16% کاهش و نسبت به آمار مشابه سالی قبل حدود 27% کاهش را نشان می‌دهد.

مجموع بارشها در شهر اورمیه نیز 212.3 میلیمتر ثبت گردیده که این میزان نسبت به بلند مدت 18% کاهش و نسبت به آمار سال پیش 28% کاهش را نشان می‌دهد.

در حوضه‌ی آبریز دریاچه اورمیه نیز 123.0 میلیمتر بارندگی ثبت گردیده است که این میزان نیز نسبت به بلندمدت 24% کاهش و در مقایسه با آمار سال پیش 30% کاهش را نشان می‌دهد. 

بر اساس شاخص‌های خشکسالی، اغلب نقاط آزربایجان غربی طی 6 ماه گذشته در وضعیت خشکسالی نسبی بوده‌اند. 

علارغم واقعیت خشکسالی و کمبود بارندگی در غرب آزربایجان شاهد گسترش سطح زیرکشت و تشویق کاشت محصولات آب‌بری همچون چغندرقند می‌باشیم.  

کاهش دوباره 10 سانتی‌متری تراز آب دریاچه اورمیه

اومود اورمولو

بر اساس گفته‌های مدیر دفتر استانی ستاد به اصطلاح احیاء دریاچه اورمیه، نسبت به مدت زمان مشابه سال گذشته دریاچه اورمیه با کاهش 10 سانتی‌متری تراز آب مواجه می‌باشد.

فرهاد سرخوش طی مصاحبه‌ای که با سایت دولتی ایسنا داشته وسعت دریاچه اورمیه را 3800 کیلومتر بیان کرده که وسعت دریاچه اورمیه نیز نسبت به مدت مشابه سال گذشته 67 کیلومتر کاهش یافته است.

آب دریاچه  اورمیه اکنون 4 میلیارد و 160 میلیون مترمکعب سنجیده شده است که آب دریاچه نیز در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته 310 میلیون مترمکعب کاهش یافته است. در عین حال از خرداد ماه سال جاری تاکنون ورودی آب به دریاچه اورمیه تماما قطع شده و آب موجود در دریاچه نیز بر اثر گرما و تبخیر کاهش پیدا کرده است. سرخوش اذعان نموده که به دلیل آغاز فصل کشاورزی در منطقه تا سه ماه آینده پرداخت حقابه‌ زیست‌محیطی دریاچه اورمیه را شاهد نخواهیم داشت.

هر چند که مدیر دفتر استانی ستاد به اصطلاح احیاء دریاچه اورمیه کاهش 10 سانتی‌متری تراز آب، وسعت دریاچه و حجم آب دریاچه اورمیه را در این موقع از سال طبیعی خوانده، ولی بر اساس نتایج پژوهش‌ بی‌طرفی که طی روزهای گذشته منتشر شده است در صورت بروز مجدد خشکسالی وضعیت دریاچه اورمیه مجددا ناپایدار خواهد شد.

بسیاری از کارشناسان بی‌طرف محیط‌زیست سیاست سدسازی بدون احتساب حق‌آبه دریاچه اورمیه، افزایش سطح زیرکشت به دو برابر، افزیش 2 برابی جمعیت، سیستم آبیاری سنتی و قدیمی، کاشت محصولات آب‌بری همچون چغندرقند و ... از جمله مهمترین عوامل خشکاندن دریاچه اورمیه می‌باشند. 

نتایج یک پژوهش: با بروز مجدد خشکسالی وضعیت دریاچه اورمیه ناپایدار خواهد شد

بر اساس پژوهشی که مشترکا توسط پیمان صائمیان و امید علمی در انستیتو زمین‌سنجی دانشگاه اشتوتگارت آلمان و دانشکده علوم جغرافیایی دانشگاه بریستول انگلیس صورت گرفته است، در صورت بروز مجدد خشکسالی محتملا شاهد وضعیت ناپایدار دریاچه اورمیه خواهیم بود.

در این پژوهش با استفاده از مشاهدات ماهواره‌ای و اندازه‌گیری داده‌های مختلف مثل سطح آب، مساحت و حجم آب دریاچه اورمیه، بررسی میزان تبخیر و بارندگی منطقه و... بررسی شده است.

بنا به مطالعه صورت گرفته دریاچه اورمیه از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹ تثبیت شده است و روند مثبتی در تراز سطح آب (۱۴/۵سانتی‌متر در سال)، مساحت دریاچه اورمیه (۲۰۴ کیلومتر مربع در سال) و حجم آب (۰/۴۲ کیلومتر مکعب) داشته است.

بررسی‌های محققان حاکی از ان هست که به جز سال ۲۰۱۷ (دو ماه با خشکسالی متوسط) و ۲۰۱۶ (به نسبت مرطوب)، همه سال‌ها مطابق با اقلیم‌شناسی بلند مدت حوضه آبریز دریاچه اورمیه بوده است. با این حال حوضه آبریز دریاچه اورمیه در بهار ۲۰۱۹ آب زیادی از باران شدید دریافت کرده است. تجربه چنین دوره‌ای بدون خشکسالی از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹ به توقف کوچک شدن دریاچه اورمیه و رفتن آن به سمت مرحله احیا، کمک چشم‌گیری کرده است.

همچنین تعادل آب دریاچه اورمیه نشان می‌دهد که حدود ۸۰% افزایش حجم آب دریاچه از سال ۲۰۱۵ ناشی از روند مثبت جریان ورودی رودخانه‌ها و مخازن است و ۲۰% باقی‌مانده به دلیل افزایش یافتن میزان بارش به خود دریاچه بوده است.

روند مثبت آب‌گیری ۰/۴۵ کیلومتر مکعب در سال در یک طرف و روند مثبت حجم آب دریاچه اورمیه در سمت دیگر، نشان می‌دهد که دریاچه اورمیه از بخش قابل توجهی از آب بهره‌مند شده است که برای اهداف کشاورزی استفاده نشده، و به جای آن به دریاچه رها شده است.

بررسی‌ها نشان داد که ذخیره آب از سال ۲۰۱۵ تا پایان سال ۲۰۱۷ کاهش قابل توجهی نداشته و از سال ۲۰۱۵ روی هم رفته، ۱/۷±۷/۲ میلی‌متر افزایش یافته است. شرایط جدید ذخیره و شار آب حوضه اورمیه با شرایط حوالی سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۲ قابل مقایسه است.

به گفته پژوهشگران یاد شده «به نظر می‌رسد که تثبیت شکننده است، چرا که بیشتر افزایش حجم آب دریاچه اورمیه در منطقه کم عمق جنوب که در فصل‌های گرم پتانسیل تبخیر زیادی دارند، پخش شده است. علاوه بر این، به دلیل همبستگی زیاد بین سطح آب دریاچه اورمیه و میزان بارش، مرحله بهبودی مشاهده شده در سال ۲۰۱۶ و نیمه اول سال ۲۰۱۹ ممکن است در صورت دوره خشکسالی طولانی‌تر، ادامه نداشته باشد».

برای دستیابی به یک احیای پایدار، نیاز به تلاش‌های بی‌شماری مثل جلوگیری از انحراف جریان آب دریاچه اورمیه به سمت زمین‌های کشاورزی است. نتیجه این پژوهش نشان داد که دریاچه اورمیه با یک روند عمدتا مثبت در جریان‌های ورودی، به دلیل بارندگی شدید در سال ۹۸ (۲۰۱۹ میلادی)، تثبیت شده است و بیم آن وجود دارد که با خشکسالی در سال‌های آینده این روند معکوس شود.

نتایج این پژوهش در آخرین شماره نشریه Science of the Total Environment منتشر شده است.

دریاچه اورمیه بر اثر سیاست سدسازی بدون احتساب حق‌آبه دریاچه، توسعه زمین‌های تحت کشت به دوبرابر، افزایش 2 برابری جمعیت منطقه، سیستم آبیاری قدیمی و سنتی، تشویق کاشت محصولات آب‌بر مثل چغندرقند در منطقه و ... خشکانده شده است.

کاهش 28% بارش‌ها در حوضه‌ی آبریز دریاچه اورمیه

اومود اورمولو

بر اساس گفته‌های مدیر کل هواشناسی استان آزربایجان غربی امسال شاهد کاهش 28% بارشها در آزربایجان غربی نسبت به مدت مشابه سال گذشته می‌باشیم. 

حبیب عبدلی در گفت و گویی که با سایت دولتی ایسنا داشته از ثبت بارش 345.8میلی‌متری تا 26 خرداد در آزربایجان غربی خبر داده است. این در حالی هست که میانگین بارشها در مدت مشابه سال قبل 475.8 میلی‌متر و میانگین بارش بلندملت 314.1 میلی‌متر ثبت شده است. آمارها حاکی از کاهش 27% بارشها طی سال 1399 در مقایسه با مدت مشابه می‌باشد.

مدیر کل هواشناسی استان آزربایجان غربی اذعان نموده است که بر اساس شاخص SPEI در دوره 12 ماهه تا پایان اردیبهشت ماه سال جاری، نواحی شمالی آزربایجان غربی درگیری خشکسالی خفیف تا بسیار شدید، نواحی مرکزی در محدوده نرمال و نواحی جنوبی آزربایجان غربی در محدوه نرمال تا ترسال متوسط بوده است.

بیش از 90% دریاچه اورمیه بر اثر سیاست سدسازی بدون احتساب حق آبه دریاچه، توسعه‌ی کشاورزی، افزایش دوبرابری جمعیت، سیستم آبیاری سنتی و ... طی سالهای گذشته خشکانده شده است.

انتقاد نماینده اورمیه از افزایش اراضی کشاورزی در حوزه آبی دریاچه اورمیه

بر اساس سخنان ه.ب یکی از نمایندگان اورمیه طرح طوبا و طرح توسعه‌ی کشاورزی گسترده که سبب بسط اراضی کشاورزی در حوزه آبی دریاچه اورمیه گردیده، بر شرایط فعلی دریاچه اورمیه موثر بوده است.

وی با بیان اینکه متاسفانه برای اختصاص حق‌آبه دریاچه اورمیه اقدام موثری از سوی مسئولان صورت نگرفته است، از عدم وجود همت و اراده قوی در دولتمردان برای حق‌آبه دریاچه اورمیه انتقاد کرد. 

تنها از ابتدای روی کار آمدن حسن روحانی 414 هکتار از اراضی ملی فقط در آزربایجان غربی برای اجرا طرح‌های کشاورزی واگذار شده است. متاسفانه آمار دقیقی از مقیاس و روند افزایشی زمینهای تحت کشت از اول انقلاب تا به اکنون در دست نیست. در دیگر سو بنا به آمار رسمی طی چندین سال گذشته شاهد افزایش سطح زیر کشت محصولاتی آب‌بر به مانند چغندر قند بوده‌ایم که نه تنها هیچ صرفه اقتصادی نداشته و محصولی استراتژیک نیست بلکه سبب اصراف بیش از حد آب گشته است. 

آمارهای رسمی حاکی از خشک شدن بیش از 90% دریاچه اورمیه می باشد، کارشناسان بی‌طرف محیط زیست سیاست سدسازی را مهمترین عامل انسانی در خشکاندن دریاچه اورمیه معرفی می نمایند، در کنار سیاست سدسازی حفرچاه‌ها، توسعه زمینهای تحت کشت، سیستم آبیاری سنتی، پل میانگذر دریاچه اورمیه و ... از جمله عوامل مهم شمرده می شوند. بسیاری از نمایندگان فعلی اورمیه که به سبب مسائل پوپولیستی اکنون در قامت به اصطلاح ناجی دریاچه اورمیه ظاهر شده‌اند خود در توسعه سیاست سدسازی در حوزه دریاچه اورمیه نقشی اساسی داشته‌اند. 

دریاچه اورمیه دیگر احیاء نمی‌شود

بر اساس گفته‌های پدر کویرشناسی در ایران دریاچه اورمیه را هیچ چیزی خشک نکرده مگر خود انسان. پرویز کردوانی در مصاحبه با روزنامه آفتاب یزد از عدم احیاء دوباره دریاچه اورمیه سخن گفته و در عین حال سدسازی در اطراف دریاچه اورمیه، به علاوه حفر چاه‌های متعدد را مهمترین عامل در خشک شدن دریاچه اورمیه معرفی کرده است.

کاهش 256 کیلومتر مربع از وسعت دریاچه اورمیه

اومود اورمولو

بر اساس سخنان فرهاد سرخوش که در گفتگویی با خبرگزاری دولتی ایرنا اظهار داشته، وسعت دریاچه  اورمیه روز سه‌شنبه 24 بهمن سال جاری به 1856 کیلومتر مربع رسیده که این میزان نسبت به تاریخ مشابه سال گذشته، 256 کیلومتر مربع کاهش یافته است.

بنا به گفته سرخوش طی 15 سال گذشته وسعت دریاچه اورمیه بیش از 2670 کیلومتر مربع کاهش یافته است و تراز فعلی دریاچه اورمیه 1270 مترو 38 سانتی‌متر از آبهای آزاد اعلام شده است. 

دریاچه اورمیه بیش از 25 میلیارد مترمکعب آب خود را طی 15 سال گذشته از دست داده، بنا به نظر کارشناسان بیط‌رف آب و محیط‌زیست عوامل انسانی همچون سدسازی بدون مطالعه و بی‌رویه، توسعه کشاورزی و زمینهای تحت کشت، آبیاری سنتی، افزایش جمعیت و ... در خشکاندن آگاهانه دریاچه اورمیه نقش بسزائی داشته به طوریکه اکنون بر اساس آمار رسمی دولتی بیش از 95% دریاچه اورمیه خشکانده شده است. ‌بی‌تردید رانتی که به سبب سدسازی نصیب بسیاری از مسئولین دولتی شده در ساخت بی‌رویه سدها و ترویج سیاست سدسازی در ایران بی‌تاثیر نبوده است. 

بارش منفی در 28 استان و کاهش آب سدها

آمار و ارقام ارائه شده توسط شرکت مدیریت منابع آب ایران حاکی از آن هست که از ابتدای مهر ماه تا 20 بهمن سال جاری میزان بارش ها در ایران به 46.5 میلی‌متر رسیده است که این میزان بارندگی در مقایسه با میانگین دوره‌های مشابه دراز مدت 63.4% و نسبت به دوره مشابه سال گشته 48.3% کاهش نشان می‌دهد. در عین حال شرکت مدیریتمانبع اب تاکید کرده که 28 استان در قیاس با سال گذشته با بارش منفی مواجه‌اند. از سوی دیگر بر اساس آمارهای رسمی وزارت نیرو از ابتدای مهر ماه تا 18 بهمن سال جاری حجم ذخیره آب 177 سد بزرگ در 6 حوزه آبی دریاچه اورمیه، دریای خزر، هامون، خلیج عرب، هامون و سرخس 20.27 میلیارد مترمکعب ارزیابی شده است که حجم آبی سدهای موجود در حوزه‌های آبی ششگانه در مقایسه با سال پیش 15% کاهش یافته است. در واقع جغرافیای ایران با یک بحران جدی آب روبروست.

تداوم سیاست سدسازی در ایران

اومود اورمولو

بر اساس گفته‌های مدیر عامل شرکت منابع آب ایران حدود 108 سد در حال ساخت می باشد که اغلب سدها بزرگ بوده و 29 سد باقی‌مانده اولویت دارند. محمد حاجی رسولی با اشاره به برنامه ششم توسعه برای ساخت 29 سد الویت‌دار برای تامین آب شرب از آبگیری 6 سد در غرب ایران خبر داده است.  وی با اشاره به برنامه پنجم توسعه از اتمام ساخت 173 سد خبر داده و اظهار نموده است که بجز در حوضه آبریز خزر که در برنامه هفتم توسعه حدود 10 تا 15 سد قابل اجراست ، دیگر ظرفیتی برای ساخت سد نداریم.

کارشناسان بی‌طرف آب و محیط زیست سیاست سدسازی در ایران را از جمله عوامل تعیین کننده در خشکاندن دریاچه‌ها و تالاب‌های متعدد از جمله دریاچه‌ اورمیه معرفی میکنند. بر روی حوضه آبی دریاچه اورمیه بیش از 74 سد ساخته شده است که لیست اسامی سدها قبلا در وبلاگ اخبار دریاچه اورمیه به تفصیل گردآوری شده است.

رکورد کمترین بارش پاییزی در 67 سال گذشته در ایران

با توجه به آمار رسمی دولتی پاییز امسال کم بارش ترین سال در طی 67 سال گذشته بوده است. برای مثال میزان بارش  پاییزی در استان‌های آزربایجان غربی و آزربایجان شرقی ۱۱۵ میلی‌متر گزارش شده که نسبت به مدت مشابه 20% کاهش را نشان می‌دهد و در مقایسه با 50 سال گذشته با 15% افت مواجه میباشد. در خوشبینانه‌ترین حالت اگر نیمی از روزهای باقی‌مانده زمستان هم یکسره باران ببارد، تاثیر چندانی بر کاهش‌ بارندگی ماه‌های گذشته نخواهد داشت. در دیگر سو کاهش بارندگی در سالهای اخیر سبب استفاده بیش از حد و نابجا از منابع آبی غیرقابل برگشت زیرزمینی را به همراه آورده است. جغرافیای ایران سالهاست که با خشکسالی مواجه هست، برای مثال گزارشاست دولتی و رسمی حاکی از خشکسالی متوسط در حوضه دریاچه اورمیه حدود 70% و خشکسالی بسیار شدید حدود 15% می باشد در حالیکه 10 از جغرافیای ایران دچار خشکسالی بسیار شدید، 40% خشکسالی شدید و 38% دچار خشکسالی متوسط گزارش شده است. 

مرکز پژوهش‌های مجلس ایران نیز از بحرانی‌تر شدن وضع آب و تغییرات اقلیمی مثل افزایش دما و کاهش بارندگی در 15 سال گذشته خبر داده است. در گزارش یاد شده علاوه بر ارائه آمار کاهش بارندگی در طی 10 سال گذشته، به تبعات کاهش بارش و کاهش حجم جریان‌های سطحی نیز پرداخته و تاکید کرده که در 10 سال گذشته حدود 44%، حجم روان‌آب‌ها کاهش یافته است. در بخشی از گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس آمده است؛ در حال حاضر حدود 120 میلیارد مترمکعب از ذخایر استاتیک منابع آب زیرزمینی از دست رفته است. با توجه به کل ذخایر استاتیک منابع آب زیرزمینی ایران که رقمی حدود 500 میلیارد مترمکعب است، می‌توان گفت حدود یک‌چهارم ذخایر استاتیک منابع آب زیرزمینی ایران نابود شده‌اند. آمارهای رسمی حکایت از آن دارد که در ایران حدود 760 هزار حلقه چاه وجود دارد که حدود 420 هزار حلقه آن مجاز و حدود 340 هزار حلقه آن نیز غیرمجاز است، یعنی در خوشبینانه‌ترین حالت 45% کل چاه‌های موجود در ایران غیرمجاز هستند. علاوه بر کاهش باران در ایران آمارها حاکی از گرم شدن 2 درجه‌ای جغرافیای ایران طی 48 سال گذشته می باشد.
کاشت بیش از حد مجاز چغندرقند در آزربایجان غربی

استاندار آزربایجان غربی در نشستی با مدیران عامل پنج کارخانه قند آزربایجان غربی با توجه به شرایط دریاچه اورمیه و کم‌آبی از افزایش کاشت چغندرقند به عنوان یک محصول آب‌بر انتقاد نموده و کاشت چغندرقند را متضاد با منافع آزربایجان غربی اعلام نمود. در عین حال محمد مهدی شهریاری خواستار نظارت دقیق جهاد کشاورزی در مورد میزان سهمیه چغندرقند آزربایجان غربی را خواستار شد. در مقاله‌ای تحت عنوان "سیاست ترویج کاشت چغندر قند به بهای خشک کردن دریاچه اورمیه" دقیقا به سیاست آگاهانه تشویقی کارخانه قند اورمیه در ترویج کاشت چغندقند به تفصیل سخن گفته‌ام، در عین حال باید افزود سیاستهای تشویقی کارخانه چغندرقند اورمیه و عدم نظارت سازمان جهاد کشاورزی در سالهای گذشته سبب ترویج و توسعه سیاست کاشت چغندرقند در اورمیه شده و به باورم در سال پیش‌رو نیزمطمئنا شاهد افزایش کاشت چغندرقند، این محصول آب‌بر در اورمیه و آزربایجان غربی خواهیم بود.

نماینده تبریز: دولت ایران در احیاء دریاچه اورمیه شکست خورده است

اومود اورمولو

بنا به سخنان احمد علیرضا‌بیگی نماینده تبریز در مجلس ایران دولت در برنامه 5 ساله احیاء دریاچه اورمیه شکست خورده و وضعیت دریاچه اورمیه به سبب فقدان برنامه به مراتب بدتر از گذشته شده است.

او اظهار داشته که قرار بود با انتقال آب و تغییر نوع کشت زمین‌های کشاورزی، وضعیت دریاچه اورمیه بهبود یابد اما به ‌گفته نماینده تبریز دولت سوبسید تغییر نوع کشت زمین‌های کشاورزی را به جای کشاورزان به شرکت‌ها داده و مردم باید برای تغییر کشت زمین‌های خود مبلغی را هم پرداخت کنند؛ در نتیجه از این طرح استقبال نشده است.  برای انجام این موارد دولت باید برنامه‌ای جایگزین برای فعالیت دامداری و کشاورزی مردم در نظر می‌گرفت که به دلیل وجود عدم برنامه در این زمینه تمامی اقدامات دولت شکست خورده است. 

کاهش 11% آب مخازن پشت سدهای آزربایجان غربی

مدیر عامل شرکت آب استان آزربایجان غربی با اشاره  به پر بودن تنها 31% ظرفیت سدهای استان از کاهش 11% میزان آب موجود در پشت سدها خبر داده است. بر اساس آماری که کیومرث دانشجو ارائه داده، سال پیش 801 میلیون مترمکعب آب در پشت سدهای آزربایجان غربی وجود داشته که این میزان امسال به 711 میلیون مترمکعب کاهش یافته است. 

بحران آب در آزربایجان شرقی

بر اساس سخنان معاون محیط زیست و بهره‌برداری آب منطقه‌ای آزربایجان شرقی به علت کاهش 21% آب ورودی به سدها و کاهش 50% منابع آب زیرزمینی استان، وضعیت اضطراری بر منابع آب آزربایجان شرقی حاکم می‌باشد. 

مجتبی جلیل‌زاده با اشاره به کاهش 22% بارندگی‌های پاییزه در آزربایجان شرقی نست به سال گذشته اشاره کرده و افزوده است که :کم بارش‌ترین پاییز 50 سال گذشته را امسال تجربه کرده‌اییم که در صورت تداوم عدم بارش سال آینده با چالش جدی آب در زمینه تامین مصرف آب شیرین مواجه خواهیم بود. در بخش دیگری از سخنان معاون محیط زیست و بهره‌برداری آب منطقه‌ای آزربایجان شرقی وی به افزایش 7% میزان تبخیر منابع آبی در تابستان امسال نسبت به مدت مشابه در سال گذشته و افزایش 20% نسبت به دراز مدت خبر می‌دهد. 

مدیرکل هواشناسی آزربایجان غربی نیز در یکی از تازه ترین اظهارنظرهای خود از درگیر بودن %۷۵ سطح استان با خشکسالی شدید و متوسط خبر داده و گفته است: ۵۵% مساحت استان آزربایجان غربی را خشکسالی متوسط و %۲۰ آن را خشکسالی شدید فراگرفته است. به گفته صادق ضیائیان، وضعیت شهر اورمیه بدتر از دیگر مناطق است به طوری که %۸۴ درصد این شهرستان دچار خشکسالی متوسط و ۱۶% خشکسالی شدید است. داده‌های رسمی دولت ایران حاکی از آن هست که آزربایجان غربی با کاهش ۹۲۳ میلیون مترمکعبی مخازن آب های زیرزمینی مواجه می‌باشد.

علاوه بر موارد ذکر شده باید خاطر نشان کرد که بر اساس آمار رسمی در استان آزربایجان غربی بیش از ۴۰.۰۰۰ چاه غیرمجاز وجود دارد که دولت ایران طی سالهای گذشته موفق به مسدود نمودن حدود ۳.۰۰۰ غیرمجاز شده است. کارشناسان بی‌طرف محیط‌‌زیستی افزایش زمین‌های کشت را یکی از عوامل مهم مصرف بیش از اندازه آب معرفی می‌کنند، به باور آنان کاشت بسیاری از محصولات کشاورزی در ایران به هیچ وجه توجیه اقتصادی ندارد.

کاهش 21‌ سانتی‌متری تراز آب دریاچه اورمیه

اومود اورمولو

بر اساس سخنان مدیر کل دفتر استانی ستاد به اصطلاح احیاء دریاچه اورمیه در آزربایجان غربی، تراز آب دریاچه اورمیه 21 سانتی‌متر نسبت به مدت مشابه سال پیش کاهش یافته است.

فرهاد سرخوش در گفتگو با ایسنا تراز آب دریاچه اورمیه را در 21 آبان سال جاری 1270.29 متر بیان نموده که تزار دریاچه در سال گذشته در همین مدت 1270.50 متر ثبت گردیده است. در دیگر سو وسعت دریاچه اورمیه نیز در تاریخ 21 آبان سال جاری 1747.11 کیلومترمربع گزارش شده که این میزان در مدت مشابه سال گذشته 2001.61 کیلومترمربع گزارش شده بود. حجم آب دریاچه اورمیه نیز در 21 آبان سال جاری 1.08 میلیون مترمکعب ثبت شده که در مدت مشابه سال گذشته 1 میلیارد و 47 میلیون مترمکعب گزارش شده بوده. بنا به سخنان مدیر دفتر استانی ستاد به اصطلاح احیای دریاچه اورمیه میزان بارندگی نیز بنا به مدت مشابه سال گذشته با کاهش 28% مواجه شده است. 

توسعه کشت چغندرقند خلاف مصوبات طرح احیاء دریاچه اورمیه

مدیر کل دفتر مدیرت منابع آب حوضه‌های آبریز دریای خزر و دریاچه اورمیه طی مصاحبه‌ای که با سایت وزارت نیرو انجام داده در آن به شکست برنامه‌های سازمان در "حوضه بهینه‌سازی مصرف آب" و همچنین "تغییر الگوی کشت منطقه" اذعان نموده، بنا سخنان سید مرتضی موسوی هیچ یک از دو مورد یاد شده محقق نشده است. وی در بخشی از سخنانش از توسعه زمین‌های زیرکشت و تبدیل اراضی زراعی به باغی در حوضه دریاچه اورمیه علارغم مصوبات متعدد دستگاه‌های دولتی پرده برداشته است. وی از آسیب توسعه کشت و احداث کارخانه چغندرقند در حوزه آبریز دریاچه اورمیه بر مصوبات دولت و همچنین عدم فراهم شدن زیرساختهای کاهش مصرف آب در این حوزه انتقاد کرده است. 

مدیر کل دفتر مدیریت منابع آب حوضه‌های آبریز دریای خزر و دریاچه اورمیه با بیان اینکه تولید محصولات کشاورزی با معیشت مردم و مباحث اجتماعی گره خورده است، افزود: تا زمانی که درآمد و ارتزاق مردم و معیشت مردم از این طریق است و این محل درآمد اصلاح نشود عملاً در طرح احیای دریاچه اورمیه موفقیت چندانی حاصل نخواهد شد؛ زیرا مباحث زیست محیطی حوضه آبریز دریاچه اورمیه با مباحث اقتصادی و اجتماعی گره خورده و تا زمانیکه آن دو رکن اصلاح نشود، عملاً آب مازادی وجود نخواهد داشت تا به دریاچه اورمیه اختصاص یابد. در مصرف آب در حوضه آبریز دریاچه اورمیه بیش از توان و ظرفیت این حوضه، آب مصرف می‌کنیم و برای اصلاح این روند نیاز به بازسازی مسائل اجتماعی، اقتصادی و معیشتی مردم داریم تا از این راه بتوانیم دریاچه اورمیه را احیا کنیم. موسوی با یادآوری اینکه ظرفیت منابع آبی حوضه دریاچه اورمیه بسیار محدود بوده و باید مطابق با ظرفیت موجود، حق آبه دریاچه اورمیه و میزان مصارف بخش شرب، صنعت و کشاورزی و خدمات تعیین شود تا به تعادل نسبی برسیم. 

وی در بخش دیگری از گفتگو حمایت دولت در اجرای پروژه‌های خاک و کشاورزی و آب و مدیریت منابع آبی، بهینه سازی و کاهش مصرف، اهتمام بیشتر در انسداد چاه‌های غیر مجاز، جلوگیری از اضافه برداشت چاه‌های مجاز، جلوگیری از برداشت‌های غیر مجاز از منابع آب سطحی، تغییر الگوی کشت حوضه آبریز دریاچه اورمیه، اجرای پروژه‌هایی که باعث کاهش مصرف در زمین شده و سبب صرفه جویی در آب بخش کشاوری می‌شوند را به عنوان پیشقدمهای جهت تحقق اهدفا سازمان معرفی نموده است.
عیسی کلانتری: آب در ایران از مرحلبه بحران گذشته
عیسی کلانتری در همایش روز جهانی خاک با اشاره به مصرف نادرست از منابع آب در ایران از مرحله بحرانی آب و فرسایش خاک خبر داده است. رئیس سازمان حفاظت از محیط زیست نیز با تائید ورشکستی ایران در بحث آب سخن از موقعیت مشابه ایران در بحث خاک نموده است. وی با نکوهش سیاست‌های تشویق ازدیاد جمعیت در ایران اظهار داشته "هی نگوییم ما کشور بزرگی هستیم و می‌توانیم جمعیت بیشتری داشته باشیم، منابع غذایی ما محدود است. باقیمانده نیازمان را باید وارد کنیم و در صورتی که قصد افزایش جمعیت داریم این افزایش جمعیت باید منوط به واردات باشد.

سیاست ترویج کاشت چغندرقند به بهاء خشک کردن دریاچه اورمیه

اومود اورمولو

چند وقت پیش بود که اسمعیل کریم‌زاده به عنوان رئیس سازمان جهاد کشاورزی آزربایجان غربی در گفتگوئی با خبرگزاری‌ دولتی تسنیم از جایگاه نخست آزربایجان غربی در تولید محصول به اصطلاح استراتژیک چغندر قند در سال جاری خبر داد. سالانه بیش از 800 هزار هکتار زمین کشاورزی در آزربایجان غربی زیر کشت انواع محصولات زراعی می رود.

بنا به سخنان کریم‌زاده هر ساله 5 میلیون و 500 هزار تن چغندر قند در ایران تولید می گردد که 1 میلیون و 900 هزار تن تنها در آزربایجان غربی تولید می‌شود که این میزان 35% کل چغندر قند تولید شده در ایران را تشکیل میدهد. کریم‌زاده در بخش دیگری از سخنانش نیز به تولید 1 میلیون و 200 هزار تن سیب که برابر با 37% کل سیب تولیدی از مجموع 3 میلیون و 300 هزار تنی سیب ایران در آزربایجان غربی خبر داد. بنا به اظهارنظرهای رئیس سازمان جهاد کشاورزی آزربایجان غربی 80 تا 85% کل آب موجود در استان آزربایجان غربی در بخش کشاورزی استان به مصرف می رسد. 

محصول استراتژیک به چه بهائی؟ 

نخست باید از رئیس سازمان جهاد کشاورزی آزربایجان غربی اساس تعریف یک محصول کشاورزی به عنوان "محصول استراتژیک" را پرسید یا به عبارت صحیح‌تر بر اساس کدام معیار معقولی کشت چغندرقند به عنوان یک محصول فوق‌العاده آب‌بر در منطقه‌ای که با بحران شدید آب در حد آلارم مواجه می‌باشد به عنوان محصول استراتژیک تلقی ‌میگردد؟ بر اساس گزارش بارش استان آزربایجان غربی در سال آبی 96-95 امسال نیز روند کاهش بارندگی نسبت به سالهای گذشته ادامه داشته است به طوریکه در سال آبی 96-55 نسبت به سال قبل دریاچه اورمیه با کاهش 38% و نسبت به میانگین بلند مدت با کاهش 22% بارندگی مواجه بوده است. بی‌تردید در کنار آمار و ارقام رسمی، اهالی غرب آزربایجان و الخصوص اورمیه خود بهتر شاهد کاهش میزان بارندگی بوده‌اند به طوریکه علارغم اتمام ماه آخر پائیز شاهد بارش باران سوای بارش ناچیز در اورمیه نبوده‌ایم در حالیکه میزان تبخیر آب به قوت خود باقی بوده است.

سیاست ترویج کاشت چغندرقند در آزربایجان غربی

با توجه به ذهنیت مسئولین بالادست در ثبت رکود چغندرقند به بهاء خشکانیدن دریاچه اورمیه بی‌دلیل نیست که طی چند سال گذشته شاهد افزایش روز افزون کاشت چغندر قند، این محصول آب‌بر در آزربایجان غربی میباشیم به طوریکه علارغم وجود منع کوپن قرارداد از سوی کارخانه قند اورمیه در سال جاری امسال نیز متاسفانه کشاورزان منطقه به هر نحو و شیوه‌ای هزاران هکتار از زمینهای زراعی منطقه را بدون قرارداد مستقیم با کارخانه قند اورمیه به کاشت چغندرقند اختصاص دادند چونکه با تشویق دولت و مسولین جهاد کشاورزی کارخانه قند اورمیه امسال نیز به مانند چند سال گذشته اقدام به خرید نقدی چغندر قند از کشاورزان نمود و سیاست یاد شده بی‌تردید در سال پیش‌رو نیز سبب افزایش کاشت سطح زیر کشت چغندر قند در منطقه خواهد شد در حالیکه تمامی زمین‌های منطقه با آبیاری سنتی که راندمانی تنها زیر 30% دارد آبیاری گردیده وخواهد شد و این یعنی اتلاف بیشتر آب. فراموش نکنیم که علارغم تسریع روند خشک شدن دریاچه اورمیه سطح زیر کشت زمین‌های کشاورزی درطی 20 سال گذشته به 180 هزار هکتار یعنی دوبرابر افزایش یافته است در حالیکه در همین مدت شاهد کاهش آب و الخصوص مصرف منابع آب زیرزمینی بوده‌ایم. 

بی‌برنامگی مسئولین و عدم مدیریت 

در کنار رکورد کاشت چغندرقند در آزربایجان غربی همانطور که در سطور بالا نیز ذکر شد این خطه شهیدپرور رکورد تولید سیب ایران را نیز به خود اختصاص داده است. متاسفانه عدم وجود کارخانه‌های مدرن و متعدد آب‌میوه‌گیری، سردخانه‌های مجهز، صنایع بسته‌بندی و ...در سطح اورمیه و آزربایجان غربی سبب می شود که بخش عمدی از سیب تولیدی به ضایعات تبدیل گردیده و به عنوان خوراک دام‌ها در منطقه بکار رود که کارشناسان کشاورزی سهمی حدود یک‌پنجمی را به عنوان اتلاف سیب ذکر می‌کنند. در حالیکه می‌بایست و می‌توانست دولت بجای اختصاص وام‌های کشاورزی میلیاردی در بخش زیرساخت‌های سوریه، دولت با اختصاص همین مقدار سرمایه‌گذاریهای زیرساختی در اورمیه و منطقه آزربایجان غربی به کاهش بیکاری، ترویج صنعت، افزایش صادارت، جلوگیری از به هدر رفت این حجم از محصول کشاورزی و ... یاری رساند.

متاسفانه مسئولین سازمان جهاد کشاورزی استان در اورمیه نیز علارغم بودجه‌های میلیاردی و هزاران کارمند هیچ کار مثبتی اعمم از تجزیه و تحلیل زمین‌های زیرکشت برای بازدهی بیشتر و کاهش منابع آب، متناسب نمودن محصولات کاشت با شرایط اکولوژیک منطقه، ترویج آبیاری قطره‌ای و مدرن، برنامه‌ریزی برای تغییر الگوی آبیاری و ... به استثنای توزیع یکی و دوبار کود در سال به هیچ کار مثبتی مباردت نمی‌ورزند و هر شخصی که گذرش یک بار به سازمان جهاد کشاورزی استان در اورمیه بیافتد به راحتی مشاهده خواهند نمود که بیش از 90% کارمندان در زمان اداری با استفاده از اینترنت رایگان اداره در تلگرام و یا مشغول وب(ول)‌گردی‌ در شبکه‌های اجتماعی‌اند. البته نباید فراموش کرد که مسولین بالادست کشوری نیز سوای اختصاص بودجه به این سازمان حجیم و به درد نخور وظیفه‌ای را به آن محول نمی‌کنند تا بازدهی را شاهد باشیم. 

خلاصه اینکه با مسائل یاد شده شاهد تسریع روند خشکاندن دریاچه اورمیه و افزایش نقش انسانی در این روند مواجهیم.

سدسازی یا کاهش بارندگی، کدام سبب مرگ دریاچه اورمیه گردیده است؟

اومود اورمولو

در حالیکه دریاچه وان ترکیه و دریاچه سوان ارمنستان هر دو در شعاعی کمتر از دویست کیلومتر از دریاچه اورمیه واقع شده و در بهترین حالت به سر می برند بنا به آمار غیرموثق دولتی بیش از 85% دریاچه اورمیه خشک گردیده است. 

مهمترین عامل در خشک شدن دریاچه اورمیه از سوی دولتمردان ایران چه از سوی سازمان هائی همچون جهاد کشاورزی، وزارت نیرو و...  خشکسالی و الخصوص کاهش بارندگی در منطقه ابراز می شود.

نموداری که همراه با نوشته فوق منتشر شده از صفحه فیسبوک شخصی آقای "ناصر کرمی" می باشد که در نمودار میزان بارش باران در منطقه از سال 2000 تا 2010 را به تصویر کشیده، همانطور که از نمودار نیز برمی آید از سال 2000 میلادی تا سال 2010 در حوضه دریاچه اورمیه ما به طور مداوم با افزایش میزان بارندگی مواجه می باشیم و سالی ترسالی را طی این سالها پشت سرگذاشته ایم.    

افزایش بارندگی طی سالهای یاد شده در حالی صورت پذیرفته که در همین سالها به شکل عجیبی نهادهائی همچون وزارت نیرو، جهاد سازندگی و دیگر نهادها و ارگانهای دولت ایران در تلاش بوده اند تا به همه بقبولانند که دلیل اصلی خشک شدن دریاچه اورمیه تغییرات اقلیمی و خشکسالی بوده، حتی متاسفانه در گزارش های رسمی مرتبط با برنامه جامعه نجات دریاچه اورمیه که اساس همکاری سازمان ملل قرار گرفته نیز به طور دقیق خشکسالی عامل دست کم 65% خشکیدن دریاچه اورمیه مبنا قرار گرفته است. 

براستی علت دروغ فاحش دولت ایران در قبال عامل اصلی خشکاندن دریاچه اورمیه چیست؟ آیا این دروغ نابخشودنی ناشی از عدم مسئولیت پذیری در قبال سیاستهای سدسازی دولت ایران در حوضه دریاچه اورمیه نمی باشد؟ مسئولیت حقوقی و انسانی مستقیم 73 سد ساخته شده بر روی دریاچه اورمیه که به گواه سخنان کارشناسان بی طرف جزء مهمترین عوامل خشک شدن دریاچه اورمیه می باشد با کیست؟

چه کسی پارک ملی دریاچه اورمیه را خشک کرد؟

دو نمودار زیر روند متوسط بارندگی اندازه گیری شده دو ایستگاه تبریز و شهر اورمیه و روند کاهش ارتفاع سطح آب دریاچه اورمیه را برای سال های 1349 تا 1383 نشان می دهد. 

از منظر بلندمدت هر دو سری زمانی روند کاهشی دارند که ضریب مرتبط برای بارندگی بیشتر است. خطوط آبی در نمودار بالا نشان می دهد که احتمالا چطور ارتفاع سطح آب دریاچه اورمیه از نوسانات بارندگی متاثر می شود. دو خط مشکی را با هم مقایسه کنید. همانطور که می بینید میزان بارندگی برای دو خط مشکی پررنگ برابر است اما سطح آب دریاچه ارومیه در سال 2001 حدود دو متر کمتر از سال 1990 است که میزان بارندگی برابری با 2001 دارد. به عبارتی این مقایسه می تواند نشان بدهد که شرایط فعلی دریاچه ی اورمیه ممکن است دیگر با بارندگی قابل جبران نباشد.

در دوره ی ده ساله ای که ارتفاع سطح آب در حال کاهش بوده است بارندگی در منطقه نیز به میزان قابل توجهی کم بوده است و آن را با مساحت های نارنجی مشخص کرده ام. حال سوال کلیدی اینجا است که چه میزان از این کاهش سطح آب می تواند به سبب بروز خشکسالی باشد؟

منبع

http://tinyurl.com/4gbt4uq